14 Futurum II (secundum) indicativi activi

Futurum II (secundum) indicativi  activi  болашақта істің  басқа істің алдында істелетінін көрсетеді.

Futurum II (secundum) indicativi  activi  бірінші жақта жекеше түрде – ěr жұрнағы, қалған барлық жақтарда жекеше мен көпше түрлерде –ěrĭ жұрнағы арқылы және осы шақтың өздік етісінде қолданылатын жалғаулар арқылы жасалады.

Numerus	Persona	orno,  ornāvī, ornātum, ornāre - әшекейлеу
Sing.	1 2 3	ornav -ěr - o ornav -ěrĭ - s ornav -ěri - t	мен әшекейлеймін сен әшекейлейсің ол әшекейлейді
Pl.	1 2 3	ornav -ěrĭ -mus ornav -ěrĭ -tis ornav -ěrĭ- nt	біз  әшекейлейміз сендер әшекейлейсіңдер олар әшекейлейді

Көмекші етістік esse Futurum II (secundum)indicativi  activi формасында

Жақ	Singularis	Pluralis
1	fu-ĕro  мен боламын	fu-ĕrĭmus    біз боламыз
2	fu-ĕrĭs сен боласың	fu-ĕrĭtis  сендер боласыңдар
3	fu-ĕrĭt    ол болады	fu-ĕrunt  олар болады

Жаттығулар

1. Келесі етістіктерді plusquamperfectum indicativi activi және futurum II (secundum) indicativi activi формаларында жіктеңіз:

scribo, scripsi,scriptum, scriběre – жазу; audio, audīvi, audītum, audīre – тыңдау

Дұрыс жауабы:

Plusquamperfectum indicativi  activi

 

Жақ	Singularis	Pluralis	Singularis	Pluralis
1	scrips–ěrām	scrips–ěrāmus	audīv– ěrām	audīv – ěrāmus
2	scrips–ěrās	scrips–ěrātĭs	audīv – ěrās	audīv – ěrātĭs
3	scrips–ěrāt	scrips–ěrant	audīv – ěrāt	audīv – ěrant

Futurum II (secundum) indicativi  activi 

 

Жақ	Singularis	Pluralis	Singularis	Pluralis
1	scrips–ěro	scrips– ěrĭmus	audīv – ěro	audīv – ěrĭmus
2	scrips–ěris	scrips– ěrĭtis	audīv – ěris	audīv – ěrĭtis
3	scrips–ěrĭt	scrips– ěrĭnt	audīv – ěrĭt	audīv – ěrĭnt

1. Аударыңыз:

De viro avāro

Vir quidam ad fluvium sedens flebat et lamentābat, nam secūris, qua navem resarciēbat, in aquam exciděrat. Tum fluvii deus, qui fletum viri audivěrat, emersit et: «Cur ploras?» — interrogāvit. Tum vir: «Eheu, secūris mea excĭdit in aquam; faber sum, et secūrim novam eměre non possum, pecunia mihi deest». Tum deus aquā se immersit et paulo post vēnit secūrim auream gerens. «Est-ne eădem, quam amisisti? Si tuam secūrim cognověris, accipies eam». Negāvit vir probus. Tum deus portāvit aliam, argenteam. Faber autem hanc quoque non accēpit. Tum deus eandem, quae exciděrat, portāvit eamque faber suam cognōvit. Deus probitāte viri commōtus tres secūres ei donāvit.

Faber laetus domum properāvit et vicīnis omnia narrāvit. Tum vicīnus eius ad fluvium properāvit, secūrim sua sponte in aquam demīsit et ad flu-vium sedens lamentāvit. Tum deus idem emersit, auream secūrim gerens, et: «Est-ne tua?» — interrogāvit. Ille vero: «Haec mea secūris est», — clamāvit. At deus irātus: «Homo es avārus et mendax, neque auream neque tuam secūrim habētis», — et in undas se immersit. Sic vir avārus se ipse secūri privāvit. Discordat parcus avāro!

Дұрыс жауабы:

Сараң адам туралы

Бір адам өзен жиегінде жылап ренжіп отырады, себебі оның балтасы кеме жөндеп жатқанда суға түсіп кетеді. Сонда өзен құдайы, адамның жылағанын естиді де судан шығып: «Сен неге жылайсың?» - деп сұрайды. Сонда адам: «Менің балтам суға түсіп кетті; мен қолөнершімін, ал жаңа балта сатып ала алмай-мын ақшам жетпейді»- дейді. Сонда  құдай суға сүнгіп кетіп, браздан соң алтын балтамен қайтып келеді. «Мынау ма сенің жоғалтқан балтаң? Егер өз балтаңды танысаң қайтарып аласың»-дейді. Адал адам бас тартады. Сосын құдай басқа балтаны, күміс балтаны, әкеледі. Бірақ шебер оны да қабылдамайды. Онда құдай сол түскен балтаны әкеледі, шебер оныкі екенін мойындайды. Құдай, адамның адалдығына риза болғандықтан, оған үш балтаны сыйға тартады. Шебер қуанышты үйіне қайтады да болған барлық жайды көршілеріне айтады. Оны естіген көршісі өзенге келеді, өз балтасын өзі суға тастап, су жиегінде наразылай бастайды. Сонда судан сол құдай алтын балтамен шығып, «Мынау сенікі ме?» - деп сұрайды. Ал ол болса «Бұл менің балтам!» - деп айқай салады. Бірақ ашуланған құдай: «Сен сараң,  өтірікші адамсың, саған алтын балта да өзіңнің балтаң да жоқ» - деп қайтадан суға сүнгіп кетіп қалады. Осылай сараң адам өз балтасынан айрылады. Сараң емес адам мен сараң адам арасында ерекшелік бар!

Сөздік

1. fluvius, i m – өзен; 2. fleo – жылау, көз жасын төгу; 3. lamento – реніш білдіру; 4. nam – себебі; 5. secūris, secūris – балта, секира; бұл зат есімнің аккузативтегі жалғауы –im secūrim, аблативтегі жалғауы -i secūri; 6. resarciо – жөндеу; 7. excido – түсіріп алу;  8. fletus, us m – жылаған дауыс; 9. emergo – cудың бетіне шығу; 10. plorо – зарлап жылау; 11. faber, faberі m – ағаш шебері, ұста; 12. emо – сатып алу; 13. desum – жетпеу; 14. immergo – суға сүнгу; 15. paulo post – браздан соң; 16. gero – әкелу; 17. negavit – жоққа шығару, мойындамау; бұл жерде балтаның оныкі емес екені білдіреді; 18. probus, a, um – шыншыл; 19. accēpіо – қабылдамау, алмау; 20. eamque faber suam cognōvit – ағаш шебері өзінікі екенін мойындады; 21. sponte - өз еркімен; 22. irātus, a, um – ашулы; 23. avārus, a, um – сараң; 24. mendax, mendācis – өтірікші; 25. privо – айрылу

3. «De viro avāro» мәтініндегі етістіктердің үш формасын жазып, қай жіктеуде тұрғанын анықтаңыз :

 

Ү л г і: fleo,  flevi, flēre – жылау, көз жасын төгу; ІІ жіктеу

Дұрыс жауабы:

flebat – fleo,  flevi, flēre – жылау, көз жасын төгу; ІІ жіктеу

lamentābat – lamento, lamentavi, lamentatum – шағымдану; І жіктеу

resarciēbat – resarcio, sarsi, sartum – жөндеу; IV жіктеу

exciděrat – excĭdo, cĭdi, – құлау; ІІІ жіктеу

audivěrat – audio, audīvi, audītum – тыңдау; IV жіктеу

emersit – e-mergo, mersi, mersum – судан шығу; ІІІ жіктеу

ploras – ploro, plorāvi, plorātum – жылау; І жіктеу

interrogāvit – interrogo, rogāvi, rogātum – сұрау; І жіктеу

eměre – emo, emi, emptum – сатып алу; ІІІ жіктеу

possum – pos-sum, potui, – , posse – істей алу; көмекші етістік

deest – de-sum, fui, – , esse  – жетпеу; көмекші етістік

immersit – immergo, mersi, mersum – суға сүнгу; ІІІ жіктеу

amisisti – a-mitto, misi, missum – жоғалту, түсіріп алу; ІІІ жіктеу

cognověris – cognosco, gnōvi, gnĭtum – тану; ІІІ жіктеу

accipies –accĭpio, cēpi, ceptum – алу, қабылдау; ІІІ жіктеу

negāvit – nego, negavi, negatum – жоққа шығару; І жіктеу

portāvit – porto, portāvi, portātum – әкелу; І жіктеу

donāvit – dono, donāvi, donātum – сыйға тарту; І жіктеу

properāvit – propěro, properāvi, properātum – асығу, бару, жету; І жіктеу

narrāvit – narro, narrāvi, narrātum – әңгмелеу, айту; І жіктеу

demīsit – di-mitto, mīsi, missum – босату, жіберу, тастау; ІІІ жіктеу

est – sum, fui, – , esse  – болу; көмекші етістік

habētis – habeo, habui, habītum – ие болу; ІІ жіктеу

privāvit – privo, privāvi, privātum – бермеу, алып қою; І жіктеу

discordat – dis-cordo, cordāvi, cordātum – келіспеу; І жіктеу