10.3 Жастар саясатын іске асыру құралдары

 

Жастар саясаты кез келген әлеуметтік мемлекетті дамытудың басым бағыты болып табылады. Жастар саясатының басты мақсаты – жастардың өзін-өзі табысты жүзеге асыруы үшін жағдай жасау, жастардың әлеуетін дамыту және оны қоғам мүддесіне пайдалану^[198]. Осы мақсаттарға жету үшін мемлекет пен қоғамдық институттар көптеген механизмдер мен құралдарды қолданады.

Жастар саясатын іске асырудың мынадай механизмдерін бөліп көрсетуге болады:

- бағдарламалық механизм республикалық, өңірлік және жергілікті деңгейлердегі мемлекеттік және салалық бағдарламалар жүйесін қамтиды.

- Қазақстан жағдайында бұл Жастар саясатын дамытудың мемлекеттік бағдарламасы, жастарды қолдаудың өңірлік жол карталары сияқты стратегиялық құжаттар, сондай-ақ «Жастар-Отанға!» және «Жасыл Ел» бағдарламалар шеңберінде жүзеге асырылатын арнайы жобаларды қамтиды. Бұл бағдарламалар жастардың жұмыспен қамту, білім беру, патриоттық тәрбие және азаматтық белсенділік саласындағы өзекті мәселелерін шешуге бағытталған;

- ақпараттық механизм ресми статистика, әлеуметтанулық зерттеулер мен мониторинг негізінде жастардың жағдайына қатысты деректерді жинау, талдау және пайдалану жөніндегі қызметті қамтиды. Қазақстанда түрлі ғылыми-зерттеу институттары, әкімдіктер жанындағы жастар саясаты орталықтары, сондай-ақ ғылыми-зерттеу ұйымдары мен тәуелсіз талдау орталықтары маңызды рөл атқарады. Бұдан басқа, ақпараттық механизм ағартушылық қызметін және мемлекеттік жастар саясатын дәстүрлі және цифрлық медиа арқылы, оның ішінде әлеуметтік желілер, мессенджерлер және жастар аудиториясына бағытталған интерактивті элементтері бар платформалар арқылы танымал етуді қамтиды;

- Қазақстан контекстіндегі ұйымдастыру механизмі жастар саясаты саласындағы тігінен интеграцияланған басқару жүйесі болып табылады, орталық мемлекеттік органдарды (Мәдениет және ақпарат министрлігі, жастар ісіі жөніндегі уәкілетті органдар), жастар саясаты жөніндегі өңірлік басқармаларды, сондай-ақ жастар ресурстық орталықтары, жастар қоғамдық бірлестіктері және волонтерлік корпустар сияқты ведомстволық бағынысты ұйымдарды қамтиды. Көлденең өзара іс-әрекет ведомствоаралық ынтымақтастықпен, оның ішінде білім беру ұйымдарымен, ҮЕҰ және бизнеспен қамтамасыз етіледі;

- саяси механизм жастар саясатын іске асыруды реттейтін нормативтік құқықтық актілер мен стратегиялық құжаттарды әзірлеу мен қабылдаудан тұрады. Қазақстанда мұнда негізгі органдар ҚР Парламенті, барлық деңгейдегі мәслихаттар, сондай-ақ министрліктердің уәкілдері болып табылады. Жастардың қатысуын, оның ішінде жастардың парламенттік және қоғамдық құрылымдары арқылы институционализациялауға көп көңіл бөлінеді;

- экономикалық механизм республикалық және жергілікті бюджеттерден жастарды қолдау жөніндегі іс-шараларды қаржыландыру жүйесін, сондай-ақ мемлекеттік-жекешелік әріптестік механизмдерін дамытуды, халықаралық ұйымдардың қаражатын, гранттық бағдарламалар мен демеушілікті тартуды қамтиды. Қазақстанда «Қазақстан халқына» қоры, Жастарды қолдау қоры, сондай-ақ мемлекеттік әлеуметтік тапсырыстар арқылы жастар бастамаларын конкурстық қаржыландыру практикасы белсенді енгізілуде.

Мемлекеттік жастар саясатының негізгі құралдар санына мыналарды жатқызуға болады.

Жастар саясатының нормативтік-құқықтық базасы.

Жастар саясатын іске асырудың негізін нормативтік-құқықтық база құрайды, оның ішінде:

- жастардың мәртебесін, қолдау принциптері мен нысандарын айқындайтын «Мемлекеттік жастар саясаты туралы» ҚР Заңы (2015 ж.);

- жастармен жұмыс істеудің стратегиялық бағыттарын қамтитын Қазақстан Республикасының Мемлекеттік жастар саясатының 2023-2029 жылдарға арналған Тұжырымдамасы;

- жастар саясатына арналған бөлімдері бар өңірлерді дамыту бағдарламалары;

- республикалық және жергілікті жол карталары, жастарды қолдау бағдарламалары.

Бұл база жастар саясаты саласындағы мемлекеттік органдар мен ұйымдардың қызметі құрылатын құқықтық негіздерді қалыптастырады.

Мемлекеттік органдар мен институттар.

Қазақстанда жастар саясатын іске асыруды үйлестіреді:

- ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігі (бұрынғы – Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі) – жастарға қатысты саясаттың бас үйлестірушісі;

- Жастар және отбасы істері комитеті, сондай-ақ өңірлер әкімдіктері жанындағы жастар саясаты департаменттері;

- жергілікті жерлерде бағдарламаларды іске асыруды қамтамасыз ететін жастарға қызмет көрсету орталықтары (ЖҚКО) және Жастардың ресурстық орталықтары;

- мемлекеттік және білім беру мекемелері жанындағы жастар советы жөніндегі кеңестер.

Бұл органдар барлық деңгейдегі жастар бастамалары мен жобаларын жүйелі түрде іске асыруды қамтамасыз етеді.

Білім беру және адами капиталды дамыту.

Жастарды қолдау құралы ретінде білім беру саясатына көп көңіл бөлінеді:

- кадрлық әлеуетті дамытуға бағытталған «Болашақ», «Жас маман», «Жас ғалым» және т. б. бағдарламалар;

- еңбек нарығының қажеттіліктерін ескере отырып, ТжКБ (техникалық және кәсіптік білім беру) жүйесін дамыту;

- ғылыми жобаларды гранттық қаржыландыру арқылы жас ғалымдарды, аспиранттар мен магистранттарды қолдау;

- дуальды оқыту мен тәлімгерлік жүйесін дамыту;

- жоғары білім алуға арналған гранттар және оның өңірлерде қолжетімділігі жөніндегі шаралар.

Білім беру құралдары жастардың өзін-өзі жүзеге асыру және кәсіби өсу мүмкіндіктерін кеңейтуге ықпал етеді.

Жастар бастамаларын қаржылық және жобалық қолдау.

Мемлекет жастарды кәсіпкерлік, ғылыми және қоғамдық қызметке тарту үшін жағдай жасайды:

- жастар жобаларын іске асыратын ҮЕҰ үшін мемлекеттік гранттар (операторлар арқылы-азаматтық бастамаларды қолдау орталығы, ҚАЗГЗУ және т.б.).

- «Жас кәсіпкер» бағдарламасы және «Атамекен» арқылы жобалар – жастар кәсіпкерлігін оқыту және микроқаржыландыру;

- әкімнің гранттары және жергілікті деңгейде жастар стартаптарын қаржыландыру;

- әлеуметтік кәсіпкерлікті және волонтерлік бастамаларды қолдау.

Мұндай шаралар жастардың экономикалық белсенділігіне және азаматтық қоғамның дамуына ықпал етеді.

Ақпараттық технологиялар және цифрлық құралдар.

Қазақстанда цифрлық құралдар белсенді қолданылады:

- платформа QazVolunteer.kz – волонтерлік қызметті тіркеу және үйлестіру үшін;

- бос орындар, жобалар, гранттар туралы ақпарат беретін «Жастар.кз» сайты және өңірлік жастар порталдары;

- Coursera, EdX, BilimLand және т.б. платформалар арқылы онлайн оқыту және кеңес беру;

- Жастар іс-шаралары туралы жылдам хабарлауға арналған мобильді қосымшалар мен Telegram-боттар.

Цифрландыру жастардың ақпарат пен қызметтерге қол жеткізуін жеңілдетеді, саясатты ашық етеді.

Азаматтық қатысу институттары.

Жастарды қоғамдық-саяси өмірге тарту келесідей жүзеге асырылады:

- жастар ҮЕҰ, партиялардың жастар филиалдары (Жастар Рухы);

- жастар мәслихаттары және әкімдіктер жанындағы пікірталас клубтары;

- жастар форумдары, слеттер, пікірталас турнирлері, көшбасшылық мектептері;

- еріктілер қозғалысы (мысалы, «Birgemiz», «Жас Сарбаз», патриоттық клубтар).

Бұл формалар жастардың белсенді азаматтық ұстанымын қалыптастыруға ықпал етеді.

Мәдени-патриоттық және спорттық шаралар.

Бұқаралық іс-шаралар – жастармен жұмыс істеудің маңызды арнасы:

- патриоттық акциялар: «Рухани жаңғыру», «Менің Туым, Менің Отаным!», Мемлекеттік Рәміздер Күні;

- тарихи жадыны сақтау бағдарламалары, этномәдени фестивальдар;

- спорттық жарыстар, универсиадалар мен халықаралық турнирлерге қатысу;

- креативті индустрияны, мәдени кәсіпкерлікті қолдау жөніндегі бағдарламалар.

Мұндай іс-шаралар тиесілілік сезімін және ұлттық сананы дамытуға ықпал етеді.

Осылайша, Қазақстандағы жастар саясаты құқықтық және институционалдыдан білім беру, қаржылық және цифрлыққа дейінгі құралдардың кең жүйесі арқылы іске асырылады. Жастар саясатын табысты іске асырудың маңызды шарты жастардың белсенді қатысуы, мемлекеттің, ҮЕҰ мен жеке сектордың өзара іс-қимылы болып табылады.

Жастар саясатының тиімділігін арттыру үшін:

- өңірлік бастамалардың рөлін күшейту;

- ауылдық жерлерде жастарды қолдау;

- жастар бағдарламаларының мониторингі мен бағалау жүйесін дамыту;

- инклюзивті және қол жетімді қатысу формаларын насихаттау.

Осылайша, Қазақстанның болашағы мемлекеттің бүгінгі жастардың дамуына қаншалықты тиімді инвестиция салатынымен тікелей байланысты.

 

---

^[198] Минаев Н. В. Механизмы, инструменты и проблемы совершенствования современной государственной молодёжной политики в России / Н. В. Минаев. – Текст : непосредственный // Молодой ученый. – 2024. – №25 (524). — С. 296–299. – URL: https://moluch.ru/archive/524/115935/ (дата обращения: 14.04.2025).