6.3 Мемлекеттік саясатты іске асырудың әлеуметтік және экономикалық салдары

 

Мемлекеттік саясат стратегиялық ұлттық мақсаттарға қол жеткізу мақсатында қоғамдық және экономикалық процестерді реттеуге бағытталған шаралар жүйесі. Мемлекеттік саясатты іске асыру әлеуметтік стандарттарды, экономикалық жағдайларды және азаматтардың өмір сүру сапасын қалыптастыра отырып, қоғамның барлық салаларына айтарлықтай әсер етеді.

Мемлекеттік саясаттың әлеуметтік салдары.

Әлеуметтік салада мемлекеттік саясатты іске асыру азаматтардың өмір сүру деңгейін арттыруға бағытталған. Бұған әлеуметтік қолдау, денсаулық сақтау, білім беру және қолжетімді баспанамен қамтамасыз ету бағдарламалары арқылы қол жеткізіледі. Осы салалардағы мемлекеттік реформалар кедейлік деңгейінің төмендеуіне, өмір сүру ұзақтығының ұзаруына және халықтың жалпы әл-ауқатының артуына ықпал етеді. Бұл үдерісте әлеуметтік қорғау механизмдері, мысалы, кедейлерге берілетін жәрдемақылар, зейнетақымен қамсыздандыру, көп балалы отбасыларды қолдау бағдарламалары және т.б. маңызды рөл атқарады. Мысалы, Қазақстанда халықтың аз қамтылған топтарын қолдауға және кедейлікті азайтуға бағытталған атаулы әлеуметтік көмек (АӘК) жүйесі енгізілді.

Білім беру саясаты адами капиталдың сапасына әсер етеді. Білімге жұмсалған мемлекеттік инвестициялар жұмыс күшінің біліктілігін арттыруға ықпал етеді, бұл өз кезегінде еңбек өнімділігі мен экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыруға әкеледі.

Білім беру саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі шараларына мыналар жатады:

- ерте жастан бастап оқытудың қолжетімділігін арттыру үшін мектепке дейінгі білім беру жүйесін дамыту;

- міндетті орта білім беруді енгізу және мектеп бағдарламаларын жаңғырту;

- стипендиялық бағдарламалар мен гранттарды қоса алғанда, жоғары және кәсіптік білім беруді қолдау;

- білім беру процесіне цифрлық технологияларды енгізу.

Мысалы, Қазақстандағы «Болашақ» бағдарламасы дарынды студенттерге шетелде білім алуға мүмкіндік береді, бұл ұлттық кадрлық әлеуетті дамытуға ықпал етеді.

Денсаулық сақтау саласындағы мемлекеттік саясат ұлт денсаулығын қалыптастыруда шешуші рөл атқарады. Денсаулық сақтау жүйесін дамыту, медициналық мекемелерді қаржыландыруды ұлғайту, заманауи технологиялар мен профилактикалық бағдарламаларды енгізу сырқаттанушылықтың төмендеуіне, өмір сүру ұзақтығының ұлғаюына және медициналық қызмет көрсету сапасының жақсаруына әкеледі.

Денсаулық сақтаудағы мемлекеттік саясаттың негізгі шаралары:

- міндетті медициналық сақтандыру (ММС) жүйесін дамыту және оның барлық азаматтар үшін қолжетімділігі;

- медициналық мекемелерді салу және жаңғырту;

- профилактикалық бағдарламалар мен егу науқандарын енгізу;

- медициналық зерттеулерді қолдау және фармацевтикалық секторды дамыту.

Мысалы, Қазақстанда медициналық көмектің қолжетімділігін арттыруға және денсаулық сақтауды қаржыландыруды жақсартуға мүмкіндік беретін міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) жүйесі енгізілді.

Тиімді әлеуметтік саясат ресурстарды әділ бөлуге және барлық азаматтар үшін тең мүмкіндіктер жасауға ықпал етеді. Әлеуметтік қорғау бағдарламалары, аз қамтылған халықты атаулы қолдау және прогрессивті салық салу байлар мен кедейлер арасындағы алшақтықты азайтуға бағытталған құралдар болып табылады.

Мысалы, Қазақстанда ауылдық жерлерді дамытуға бағытталған «Ауыл – ел бесігі» бағдарламасы сияқты өңірлер арасындағы алшақтықты азайту жөніндегі бастама іске асырылуда. Мемлекеттік саясаттың экономикалық салдары.

Экономика саласындағы мемлекеттік саясат ЖІӨ-нің өсуі, инвестициялар тарту және ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін қолайлы жағдайлар жасауға бағытталған. Бұған шағын және орта бизнесті қолдау, өнеркәсіпті жаңғырту, инфрақұрылымды дамыту және экономиканы цифрландыру кіреді. Мысалы, экономиканы әртараптандыруға және шикізат секторына тәуелділікті азайтуға бағытталған индустриялық-инновациялық даму бағдарламасы.

Жұмыспен қамту саясаты жұмыссыздық деңгейін төмендету, жаңа жұмыс орындарын құру, қайта даярлау және жұмысқа орналастыру бағдарламаларын дамыту жөніндегі шараларды қамтиды. Мысалы, Қазақстандағы «Еңбек» мемлекеттік бағдарламасы жастарды және халықтың әлеуметтік осал топтарын жұмысқа орналастыруға жәрдемдеседі.

Инфляция мен баға саясатын мемлекеттік реттеу экономикалық тұрақтылыққа тікелей әсер етеді. Шамадан тыс инфляция халықтың сатып алу қабілетін төмендетеді және экономикалық дағдарыстарға әкеледі, ал теңдестірілген макроэкономикалық саясат тұрақты дамуға ықпал етеді. Мысалы, Қазақстан Ұлттық Банкінің инфляцияны бақылау жөніндегі шаралары, оның ішінде негізгі мөлшерлемені түзету.

Салық саясаты ұлттық табысты қайта бөлудің және экономикалық белсенділікті ынталандырудың маңызды құралы болып табылады. Бизнеске салық жүктемесін оңтайландыру кәсіпкерлікті дамытуға, инвестициялар тартуға және жұмыспен қамтудың өсуіне ықпал етеді.

Инвестицияларды тарту жөніндегі мемлекеттік саясат шетелдік және отандық инвесторлар тарапынан ел экономикасына деген сенім деңгейіне әсер етеді. Мысалы, Қазақстанда инвесторлар үшін қолайлы жағдайларды қамтамасыз ететін «Астана» халықаралық қаржы орталығы (АХҚО) құрылды.

Сонымен, мемлекеттік саясатты іске асыру елдегі әлеуметтік және экономикалық процестерге айтарлықтай әсер етеді. Тиімді саясат өмір сүру деңгейінің өсуіне, әлеуметтік тұрақтылыққа және экономикалық дамуға ықпал етеді, ал мемлекеттік басқарудағы қателіктер жағымсыз салдарға әкелуі мүмкін. Мемлекеттік саясатты әзірлеу және іске асыру деректерді талдауға, стратегиялық жоспарлауға және қоғамның әртүрлі топтарының мүдделерін есепке алуға негізделуі маңызды.