9.2 Қазақстан Республикасының әлеуметтік мемлекеттік саясатының негізгі бағыттары

 

Қазақстан Республикасының әлеуметтік саясаты халықтың өмір сүру сапасын жақсартуға, кедейлікті төмендетуге, адами капиталды дамытуға және әлеуметтік әділеттілікті қамтамасыз етуге бағытталған. Ол бағдарламалар, реформалар мен стратегиялар кешені арқылы жүзеге асырылады.

Халықты әлеуметтік қорғау және қолдау.

Әлеуметтік қорғау саласындағы мемлекеттік саясат аз қамтылған азаматтарды, зейнеткерлерді, мүгедектерді және халықтың басқа да осал топтарын қолдауды қамтиды. Мемлекеттік жәрдемақылар, субсидиялар және қолжетімді тұрғын үйді қамтамасыз ету бағдарламалары маңызды құралдар болып табылады.

2030 жылға дейінгі әлеуметтік саясат тұжырымдамасы («Әділ Қазақстан» курсы шеңберінде әзірленуде). Қазақстандағы 2030 жылға дейінгі әлеуметтік саясат тұжырымдамасы адам дамуының жоғары деңгейіне қол жеткізуді және азаматтардың әл-ауқатын арттыруды көздейтін «Қазақстан Республикасының 2030 жылға дейінгі әлеуметтік дамуының жалпыұлттық тұжырымдамасы» құжатында көрсетілген. Білім беру, денсаулық сақтау, еңбек қатынастары және әлеуметтік қорғау жүйелерін жетілдіру, сондай-ақ жұмыспен қамтуды ынталандыру және мәдениетті, ақпарат пен спортты дамыту негізгі қағидаттар мен тәсілдер болып табылады^[164].

Қазақстанда халықты қолдаудың мынадай шаралары іске асырылуда:

- әлеуметтік төлемдер – зейнетақылар, мүгедектігі бойынша жәрдемақылар, асыраушысынан айрылу бойынша төлемдер, жұмыссыздық бойынша жәрдемақылар;

- атаулы әлеуметтік көмек (АӘК) – табысы деңгейіне қарай аз қамтылған отбасыларды қолдау;

- жұмыспен қамту бағдарламалары – жұмысқа орналасуға жәрдемдесу, жаңа мамандықтарға оқыту, кәсіпкерлікті қолдау бағдарламалары;

- көпбалалы отбасыларға арналған жеңілдіктер – қосымша төлемдер, жеңілдікті тұрғын үй, тегін медициналық қызмет көрсету;

- тұрғын үйді субсидиялау – «Бақытты отбасы», «Шаңырақ» және басқалары сияқты қолжетімді тұрғын үй бойынша мемлекеттік бағдарламалар.

- әлеуметтік медициналық қызметтер – азаматтардың әлеуметтік осал санаттары үшін тегін медициналық сақтандыру.

Денсаулық сақтауды дамыту.

Әлеуметтік саясаттың басымдықтарының бірі денсаулық сақтау жүйесін жетілдіру болып табылады. Қазақстанда медициналық қызметтерді жақсарту, инфрақұрылымды дамыту және денсаулық сақтауды цифрландыру бойынша бағдарламалар іске асырылуда, бұл медициналық қызмет көрсетудің қолжетімділігі мен сапасын арттырады

Отбасын қолдау және демографиялық саясат.

Мемлекеттік саясат бала тууды ынталандыруға, жас отбасыларды қолдауға, балалар мен аналардың өмір сүру жағдайларын жақсартуға бағытталған. «Бақытты отбасы» және «Ұлттық жоба» сияқты бағдарламалар отбасылардың өмір сүру деңгейін арттыруға және олардың тұрақтылығын қамтамасыз етуге ықпал етеді.

Азаматтардың өмір сүру сапасын арттыру жөніндегі мемлекеттік бағдарламалар.

Негізгі стратегиялардың ішінде жұмыспен қамту деңгейін арттыру, еңбек жағдайларын жақсарту, шағын және орта бизнесті қолдау, сондай-ақ қолжетімді тұрғын үй және жастарды әлеуметтік бейімдеу бағдарламалары бойынша бастамаларды бөліп көрсетуге болады. Қазақстанда азаматтардың өмір сүру сапасын арттыруға бағытталған бірқатар мемлекеттік бағдарламалар іске асырылуда:

- «Денсаулық сақтауды дамыту жөніндегі ұлттық жоба» – медициналық инфрақұрылымды жаңғырту, денсаулық сақтауды цифрландыру және медициналық қызметтердің қолжетімділігін жақсарту.

- 2030 жылға дейінгі отбасылық және гендерлік саясат тұжырымдамасы. Мемлекеттік отбасы саясаты Қазақстанның әлеуметтік саясатының құрамдас бөлігі болып табылады және отбасының жағдайын жақсартуға және өмір сүру сапасын арттыруға бағытталған ұйымдастырушылық, экономикалық, құқықтық, ғылыми, ақпараттық және кадрлық қамтамасыз ету қағидаттарының, бағалаулары мен шараларының жүйесін білдіреді.

Мемлекеттік отбасы саясатының мақсаттары отбасыларды қолдау, нығайту және қорғау, отбасылар мен олардың мүшелерінің физикалық, зияткерлік, рухани, адамгершілік дамуына ықпал ететін қажетті жағдайлар жасау, ана болуды, әке болуды және баланы қорғау болып табылады^[165].

- «Цифрлық Қазақстан» – мемлекеттік қызметтер, білім беру, денсаулық сақтау және экономика салаларына заманауи технологияларды енгізу;

- «Еңбек» (Нәтижелі жұмыспен қамтуды және жаппай кәсіпкерлікті дамыту бағдарламасы) – жұмыспен қамтуға жәрдемдесу, жаңа кәсіптерге оқыту, кәсіпкерлікті қолдау;

- «Ауыл – Ел бесігі» – ауылдық аумақтарды дамыту, өңірлердегі инфрақұрылым мен өмір сүру жағдайларын жақсарту.

- 2030 жылға дейінгі белсенді ұзақ өмір сүру тұжырымдамасы егде жастағы адамдардың қоғам өміріне белсенді қатысуына және лайықты өмір сапасын қамтамасыз етуге бағытталған өмірін жақсартуға кешенді тәсіл болып табылады.

Қазақстанның жаңа әлеуметтік саясаты Мемлекет басшысы жариялаған ауқымды өзгерістердің маңызды аспектісі болып табылады. Оның негізгі мақсаты – әр отбасының әл-ауқатын арттыру және өмір сүру сапасын жақсарту үшін негіз қалыптастыру, мемлекет, бизнес және азаматтар арасында жаңа әлеуметтік келісімшарт құру. Бұл өзгерістердің негіздері Қазақстан Республикасының Әлеуметтік кодексінде көрсетілген^[166].

Қазақстан Республикасының әлеуметтік мемлекеттік саясаты елдің орнықты дамуын қамтамасыз етудің аса маңызды құралы болып табылады. Ол азаматтардың өмір сүруіне қолайлы жағдай жасауға, әлеуметтік осал топтарды қорғауға және халықтың барлық топтары үшін тең мүмкіндіктерді қамтамасыз етуге бағытталған. Бұл саясаттың негізгі бағыттары әлеуметтік қорғау, отбасын қолдау, денсаулық сақтауды дамыту, білім беру сапасын жақсарту және мәдени мұраны сақтау болып табылады.

Әлеуметтік бастамаларды іске асыруда мемлекеттің, бизнестің және қоғамның өзара іс-әрекеті маңызды рөл атқарады. Өмір сүру сапасын арттыруға бағытталған мемлекеттік бағдарламалар кедейлікті азайтуға, жұмыспен қамту деңгейін арттыруға және халықтың өмір сүру жағдайларын жақсартуға жәрдемдеседі. Цифрландыру мен инновацияларды қоса алғанда, әлеуметтік саясатқа заманауи тәсілдер әлеуметтік қызметтер көрсетудің тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.

Болашақта Қазақстан халықаралық стандарттар мен үздік әлемдік тәжірибелерге бағдарлана отырып, өзінің әлеуметтік саясатын жетілдіруді жалғастырады. Әлеуметтік қорғау жүйесін нығайту, денсаулық сақтауды жаңғырту, адами капиталды және қоғамның мәдени әлеуетін дамыту елдің орнықты әлеуметтік-экономикалық дамуына ықпал ететін болады. Осылайша, әлеуметтік саясат қазіргі әлемнің сын-қатерлеріне бейімделе алатын гүлденген, білімді және мәдени дамыған қоғамды қалыптастыруға негіз болады.

 

---

^[164] Концепция социального развития Республики Казахстан до 2030 года https://adilet.zan.kz/rus/docs/P1400000396 (Дата обращения 22.07.2025)

^[165] Концепция семейной и гендерной политики до 2030 года. https://adilet.zan.kz/rus/docs/U1600000384 (Дата обращения 22.07.2025)

^[166] Социальный кодекс Республики Казахстан от 08.04.2023.https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2300000224