Тест тапсырмалары

1-сұрақ

Бірыңғай мүшелердің арасына қойылатын тыныс белгісі

A

қос нүкте

В

үтір

С

сызықша

D

жақша

Е

нүктелі үтір

2-сұрақ

Қыстырма сөздерге байланысты қойылатын тыныс белгісі

A

қос нүкте

В

үтір

С

сызықша

D

жақша

Е

нүктелі үтір

3-сұрақ

«Осыған орай сөйлеген сөзіміздің түрі не әуезе, не әліптеме, не байымдама болып шығады» деген сөйлемде үтірдің қойылу себебі

A

бірыңғай мүше

В

қаратпа сөз

С

қыстырма сөз

D

одағай сөз

Е

құрмалас сөйлем

4-сұрақ

«Тіл қисыны дегеніміз – асыл сөздің асыл болатын заңдарын, шарттарын танытатын ғылым» деген сөйлемде үтірдің қойылу себебі

A

бірыңғай мүше

В

қаратпа сөз

С

қыстырма сөз

D

одағай сөз

Е

құрмалас сөйлем

5-сұрақ

«Мәди атының басын тежеп жауының жақындауын күтті, Иман сайысты алыстан көру үшін атының басын алға жіберді, Қанаш атой салып екі ортада жүйткіп келеді» деген сөйлемде үтірдің қойылу себебі

A

бірыңғай мүше

В

қаратпа сөз

С

қыстырма сөз

D

одағай сөз

Е

құрмалас сөйлем

6-сұрақ

«– Мен әрқашан да әзірмін, бірақ жол өзіңіздікі ғой» деген сөйлемде үтірдің қойылу себебі

A

бірыңғай мүше

В

қаратпа сөз

С

қыстырма сөз

D

одағай сөз

Е

құрмалас сөйлем

7-сұрақ

«Мәдидің оймен жарысқан көзі әлі сол аспандағы тұйғында: – Шіркін-ай, сол тұйғынның нажағайлардың арасынан не іздеп бара жатқанын білер ме еді, ә?» деген сөйлемде үтірдің қойылу себебі

A

бірыңғай мүше

В

қаратпа сөз

С

қыстырма сөз

D

одағай сөз

Е

құрмалас сөйлем

8-сұрақ

«– Жасаған-ау, жүріп-жүріп келіп ажалымның бір қатыннан келгені ме?» деген сөйлемде үтірдің қойылу себебі

A

бірыңғай мүше

В

қаратпа сөз

С

қыстырма сөз

D

одағай сөз

Е

құрмалас сөйлем

9-сұрақ

«– Кім біледі, ол тілегіңіз де қабыл болар» деген сөйлемде үтірдің қойылу себебі

A

бірыңғай мүше

В

қаратпа сөз

С

қыстырма сөз

D

одағай сөз

Е

құрмалас сөйлем

10-сұрақ

«– Мүмкін, жұбайыңызға да сыйлайтыныңыз әркімнен қалған қалдық болар» деген сөйлемде үтірдің қойылу себебі

A

бірыңғай мүше

В

қаратпа сөз

С

қыстырма сөз

D

одағай сөз

Е

құрмалас сөйлем

11-сұрақ

Кісінің көңіл күйін, сезімін білдіретін қыстырма сөздер

A

сірә, бәлкім, әлбетте

В

демек, ендеше, негізінен

С

айталық, байқаймын, қане

D

ұмытпасам, әлі есімде

Е

несін айтасың, амал қанша

12-сұрақ

Айтылған ойға нануды, жорамалдауды білдіретін қыстырма сөздер

A

сірә, бәлкім, әлбетте

В

демек, ендеше, негізінен

С

айталық, байқаймын, қане

D

ұмытпасам, әлі есімде

Е

несін айтасың, амал қанша

13-сұрақ

Айтылған ой кімнің тарапынан шыққанын білдіретін қыстырма сөздер

A

сірә, бәлкім, әлбетте

В

демек, ендеше, негізінен

С

айталық, байқаймын, қане

D

ұмытпасам, әлі есімде

Е

несін айтасың, амал қанша

14-сұрақ

Ойдың желісін, ретін білдіретін қыстырма сөздер

A

сірә, бәлкім, әлбетте

В

демек, ендеше, негізінен

С

айталық, байқаймын, қане

D

ұмытпасам, әлі есімде

Е

несін айтасың, амал қанша

15-сұрақ

Тыңдаушының назарын аудару үшін айтылатын қыстырма сөздер

A

сірә, бәлкім, әлбетте

В

демек, ендеше, негізінен

С

айталық, байқаймын, қане

D

ұмытпасам, әлі есімде

Е

несін айтасың, амал қанша

16-сұрақ

Үтір қойылатын сөйлем

A

Ал Дәрмен Абайдың жауабына ынтық боп аңыра қарап отыр. (М.Ә.)

В

Сонымен қатар Махамбеттің өзі қосқан тың образдары қазақ поэтикасына әкелген үлесі болды. (Р.С.)

С

Сондай-ақ ХІХ ғасыр әдеби үлгілерінің мәтіндерінен қазір де оңтүстік-шығыс говорларына тән бірқатар сөздерді табамыз. (Р.С.)

D

– Шынында мен неге солаймын осы? (Ә.Ә.)

Е

Бірақ бұл көрсетілген орфографиялық белгілер жүйелі түрде қатаң сақталмаған. (Р.С.)

17-сұрақ

Үтір қойылатын сөйлем

A

Дегенмен білім-ғылымға қатысты терминологияның алғашқы нышандары осы кезде аталған стильде көріне бастады деуге болады. (Р.С.)

В

Сондықтан мазмұнында ислам діні сөз болатын қазақша аударма әдебиет пен төл теологиялық шығармалар жоқтың қасы. (Р.С.)

С

Міне осылардың барлығы қазақтың байырғы ауызша әдеби тілі дамуының сапалық жаңа кезеңін бастауға қажет алғы шарттар болды. (Р.С.)

D

Әсіресе бұл кітаптар сол тұстағы қазақ тілінің фонетикалық жүйесі мен грамматикалық тұлға-тәсілдерін тануда көп көмегін тигізеді. (Р.С.)

Е

Сонымен қатар бұл екі жазба тіл бір-біріне ықпалдарын да тигізді. (Р.С.)

18-сұрақ

Үтір қойылатын сөйлем

A

Әрине бұл аталған ақындардың барлығы идеологиялық бір бағытта болған жоқ. (Р.С.)

В

Ал орыс графикасымен берілген ресми құжаттар мәтіндерінде бұл көрсетілген орфографиялық ерекшеліктердің бірде-біреуі жоқ. (Р.С.)

С

Өйткені бұл – көркем сөз дамуының объективті заңдарының бірі еді. (Р.С.)

D

Дегенмен соның өзінде де өлеңге қатыстырылған сөздерді поэтизмге айналдыру – ол жеке ақынның ісі. (Р.С.)

Е

Бірақ бұл көрсетілген морфологиялық «шағатаизмдер» де жүйелі түрде келмейді: қазақ тіліндегі ресми-іс қағаздары стилінде бұл белгінің не іргесі сөгіле бастаған. (Р.С.)

19-сұрақ

Айқындайтын сөзінен үтір арқылы ажыратылатын оңашаланған айқындауыш қатысқан сөйлем

A

Бірі аспанда қалықтап шарықтаса енді бірі жер бауырлап ыңқылдаған алуан түрлі дауыспен ән де айтылып бітті.

В

Шолпанның бауырында сол Шолпанның тай шаптырым жерінде Ақшоқыда Абайдың іні-достары Лермонтовқа айрықша шұғылданып жатқан.

С

Өзі әнші өзі сұлу Байтасқа екеуі де бірі кәрі бірі жас бала қызғана да тамашалай да қараған еді.

D

Осы топтың аға тұтар жасы үлкені де батыр тұтатын денелісі де сол қара найзалы шұбар еді.

Е

Көркем әдебиет стилінің өзі көбінесе бір жанрда поэзия түрінде дамыды.

20-сұрақ

Айқындайтын сөзінен сызықша арқылы ажыратылатын оңашаланған айқындауыш қатысқан сөйлем

A

Оның өршіл үніне Иманнан басқа ілесе алған біреуі жоқ бірақ үйреніп алу үшін ыңылдап әннің соңынан ермеген біреуі және жоқ.

В

Ал оның қасындағы құла төбел атты жігіттің киімі ала-құла бірақ бәрі де су жаңа бәрі де қымбат заттардан тігілген ең ақыры басындағы бөріктің пұшпағы да жай түлкінің пұшпағы емес.

С

Көп күндер арғы жақта Кәрімнің үйінде іздену үстінде өтсе де Абайды Ербол мен Баймағанбет кейде еліктіріп бер жаққа Тінібай үйіне алып шығып қояды.

D

Автомобильден жолаушыларша киінген қолдарына бір-бір сары дорба ұстаған бір еркек бір әйел Нияз бен Маруся шыға келді.

Е

Қызда ол құбылыстың бірі де жоқ именбестен еркін келе жатыр тіпті ол әлденеге шаттанатын секілді.

21-сұрақ

Қос нүкте қойылатын құрмалас сөйлем

A

Екеуінің сақталу таралу амалы бірдей болғанымен біздің ойымызша елеулі айырмашылықтары да бар біріншіден авторлы әдебиетте фольклор мұрасын жеткізуге қарағанда еркіндік кемдеу сезіледі.

В

Ақын-жыраулар өлең-жырларының дені ойланып толғанудың жемісі іштей сан рет сөз саралап ой түюдің нәтижесі болса керек.

С

Ол қазақтың төл әдеби тілі болып бір жағынан ауыз әдебиеті тілінен екінші жағынан жазба әдеби тілден ерекшеленетінін көреміз.

D

Әсіресе төрт түлік малға қатысты есімдер де етістіктер де түр-түс атаулары да әдеби тіл айналымына молынан түскен элементтер екені көрінеді.

Е

Астындағы аты алдыңғы жағына қос құлағын тіге қалып кісінеп еді жалдастау келген боз айғыр қалың жылқыны қақ жара арқырап шыға келді.

22-сұрақ

Сызықша қойылатын құрмалас сөйлем

A

Біздіңше қазақ мәдени өмірінде көпшілігі орын алды бірақ олардың арасалмағы біркелкі болмады.

В

Бұлардың тілінің грамматикалық құрылысын да дәл сол үлгілер туған кездегі күйінде суреттеу қиын олар да азды-көпті өзгеріске ұшыраған.

С

Оның не үшін үн қатпастан қадалғанын сұр жігіт бірден сезді де басындағы бөркін алып қара шұбардың алдына тастады.

D

Ол бірқатар түркі халықтарына ортақ орта азиялық жазба әдеби тіл түркінің локальдық («қазақтық») түрі.

Е

Көзімнің оты жарқ ете қап дуылдай жөнелген мұрнымды алақаныммен тоса қойып ем жып-жылы бірдеме сорғалай жөнелді байқасам шұбырған қан!

23-сұрақ

Үтір мен сызықша қойылатын құрмалас сөйлем

A

Ол өзгерісті туғызған екі нәрсе бірі ақын творчествосының тематикасы мен жанрлық құрылысы екіншісі жаңа образдар іздеу.

В

Тұрайын деп еді тұра алмады. Есіктің киізін олай итерем бұлай итерем ашылмайды.

С

Қалған жыраулардың ішінде Қазтуған портрет пен арнаудың шебері ол «Бұдырайған екі шекелі» деп басталатын өлеңінде батырдың өзінің портретін ұсынады.

D

Бұл дәуірдегі абстракт ұғым атаулары тегі жағынан екі топқа бөлінеді қазақтың өз сөздері және араб-парсы сөздері.

Е

Боз айғыр өзін қуып келе жатқан жылқыны екпінінен танығандай көзін төңкеріп бір қарады да қайқаң қағып тұра қалды.

24-сұрақ

Мазмұны әуендес болып келетін бірыңғай сөйлемдерден кейін қойылатын тыныс белгісі

A

нүктелі үтір

В

қос нүкте

С

сызықша

D

үтір

Е

жақша

25-сұрақ

Баяндауыштары тұлғалас, мағыналық жағынан жақын, өзара теңдес келетін құрмалас сөйлем құрамындағы жай сөйлемдер арасына қойылатын тыныс белгісі

A

нүктелі үтір

В

қос нүкте

С

сызықша

D

үтір

Е

жақша

26-сұрақ

Рет-ретімен әріптер не цифрлар арқылы санамаланып айтылатын сөйлем не сөздерден кейін қойылатын тыныс белгісі

A

нүктелі үтір

В

қос нүкте

С

сызықша

D

тырнақша

Е

жақша

27-сұрақ

Драмалық шығармалардағы ремаркаларға қойылатын тыныс белгісі

A

нүктелі үтір

В

қос нүкте

С

сызықша

D

тырнақша

Е

жақша

28-сұрақ

Үзінді, мысал, нақыл сөздің шығу дерегін, кімнен алынғанын көрсететін түсініктерге қойылатын тыныс белгісі

A

нүктелі үтір

В

қос нүкте

С

сызықша

D

тырнақша

Е

жақша

29-сұрақ

Сөйлемдегі белгілі бір сөздің мағынасын, негізгі ойды айқындап, қосымша түсінік беру үшін қолданылатын қыстырма мәнді сөздерге қойылатын тыныс белгісі

A

нүктелі үтір

В

қос нүкте

С

сызықша

D

тырнақша

Е

жақша

30-сұрақ

Жалғаулықсыз салаласқан жай сөйлемдердің алдыңғысының мағынасы соңғы жай сөйлемдер арқылы айқындалғанда қойылатын тыныс белгісі

A

нүктелі үтір

В

қос нүкте

С

сызықша

D

тырнақша

Е

жақша

31-сұрақ

Бірыңғай мүшелердің алдынан келген жалпылауыш не жалпылауыш мәнді сөзден кейін қойылатын тыныс белгісі

A

нүктелі үтір

В

қос нүкте

С

сызықша

D

тырнақша

Е

жақша

32-сұрақ

Әрі қарай санамалап кететін бірыңғай сөздердің, сөйлемдердің алдынан келетін жалпылауыш мәнді сөйлемнен кейін қойылатын тыныс белгісі

A

нүктелі үтір

В

қос нүкте

С

сызықша

D

тырнақша

Е

жақша

33-сұрақ

Кекету, ажуалау, кері мағынада қолданылған сөздерге байланысты қойылатын тыныс белгісі

A

нүктелі үтір

В

қос нүкте

С

сызықша

D

тырнақша

Е

жақша

34-сұрақ

Сөйлем ішінде келген мақал-мәтелдер, афоризмдерге байланысты қойылатын тыныс белгісі

A

нүктелі үтір

В

қос нүкте

С

сызықша

D

тырнақша

Е

жақша

35-сұрақ

Түсіндірмелі салалас құрмалас сөйлемдердің баяндауышы сонша, сондай, сол, мынау, себебі сөздерімен аяқталғанда қойылатын тыныс белгісі

A

нүктелі үтір

В

қос нүкте

С

сызықша

D

үтір мен сызықша

Е

жақша

36-сұрақ

Шартты бағыныңқылы сабақтастың баяндауышы шартты райдан жасалып, бағыныңқы сөйлемге мән бере айтылғанда қойылатын тыныс белгісі

A

нүктелі үтір

В

қос нүкте

С

сызықша

D

үтір мен сызықша

Е

жақша

37-сұрақ

Салаласқа енген жай сөйлемдегі іс шұғыл түрде өткенде, не біріндегі іске екіншісіндегі қарама-қарсы қойылып айтылғанда қойылатын тыныс белгісі

A

нүктелі үтір

В

қос нүкте

С

сызықша

D

үтір мен сызықша

Е

жақша

38-сұрақ

Жалғаулықсыз қарсылықты салалас құрамындағы жай сөйлемдердің арасына қойылатын тыныс белгісі

A

нүктелі үтір

В

қос нүкте

С

сызықша

D

үтір мен сызықша

Е

жақша

39-сұрақ

Бастауыш та, баяндауыш та бір сөз табынан болғанда қойылатын тыныс белгісі

A

нүктелі үтір

В

қос нүкте

С

сызықша

D

үтір мен сызықша

Е

жақша

40-сұрақ

Сөйлемді ықшамдап қолдануға байланысты қойылатын тыныс белгісі

A

нүктелі үтір

В

қос нүкте

С

сызықша

D

үтір мен сызықша

Е

жақша

41-сұрақ

Жалпылауыш сөз бірыңғай мүшелердің алдынан келгенде қойылатын тыныс белгісі

A

нүктелі үтір

В

қос нүкте

С

сызықша

D

үтір мен сызықша

Е

жақша

42-сұрақ

Жалпылауыш сөз бірыңғай мүшелерден кейін келгенде қойылатын тыныс белгісі

A

нүктелі үтір

В

қос нүкте

С

сызықша

D

үтір мен сызықша

Е

жақша

43-сұрақ

Сызықша қойылмайтын қатар

A

Бастауыш та, баяндауыш та сын есімнен не сан есімнен жасалғанда

В

Бастауыш есімшеден, ал баяндауыш не зат есім, не есімше, не есімдіктен жасалғанда

С

Бастауыш зат есім не заттанған басқа сөз таптарынан болып, баяндауыш болымсыздықты білдіретін емес сөзі тіркескен есімдердің бірінен болғанда

D

Жалпылауыш сөз бірыңғай мүшелердің алдынан келгенде

Е

Бастауыш өзінен кейінгі сөзбен тіркесіп, сөйлемнің басқа мүшесімен шатасып кететін болғанда

44-сұрақ

Тыныс белгілері дұрыс қойылған сөйлем

A

Мәди оны бір қолымен құшақтап бетіне үңіле қарады да: «Ал, қарындасым, енді қандай бұйымтайың бар?» – деді.

В

Мәди оны бір қолымен құшақтап бетіне үңіле қарады да: «Ал қарындасым енді қандай бұйымтайың бар?» – деді.

С

Мәди оны бір қолымен құшақтап бетіне үңіле қарады да: «Ал, қарындасым, енді қандай бұйымтайың бар»? – деді.

D

Мәди оны бір қолымен құшақтап бетіне үңіле қарады да: – Ал, қарындасым, енді қандай бұйымтайың бар?! – деді.

Е

Мәди оны бір қолымен құшақтап бетіне үңіле қарады да: – Ал қарындасым, енді қандай бұйымтайың бар? – деді.

45-сұрақ

Тыныс белгілері дұрыс қойылған сөйлем

A

«Жаман иттің атын Бөрібасар қояды», – демекші, «Бозінген» әлгі бір шатасының атын Әнуарбек қойған еді. (Қызыл қатын ғой оны «Шата» деп жүрген.)

В

«Жаман иттің атын Бөрібасар қояды» демекші, «Бозінген» әлгі бір шатасының атын Әнуарбек қойған еді. (Қызыл қатын ғой оны «Шата» деп жүрген.)

С

«Жаман иттің атын Бөрібасар қояды» демекші, «Бозінген» әлгі бір шатасының атын Әнуарбек қойған еді (Қызыл қатын ғой оны «Шата» деп жүрген).

D

– Жаман иттің атын Бөрібасар қояды, – демекші, «Бозінген» әлгі бір шатасының атын Әнуарбек қойған еді. (Қызыл қатын ғой оны «Шата» деп жүрген.)

Е

«Жаман иттің атын Бөрібасар қояды» демекші, «Бозінген» әлгі бір шатасының атын Әнуарбек қойған еді. (Қызыл қатын ғой оны Шата деп жүрген.)

46-сұрақ

Тыныс белгілері дұрыс қойылған сөйлем

A

Қанапия: – Әлде сен де сағындың ба? (Бір қолымен құшақтап.) Ой, жаным. (Бетінен сүйеді.)

В

Қанапия. Әлде сен де сағындың ба? (Бір қолымен құшақтап.) Ой, жаным. (Бетінен сүйеді.)

С

Қанапия. Әлде сен де сағындың ба? (Бір қолымен құшақтап). Ой жаным. (Бетінен сүйеді).

D

Қанапия. Әлде сен де сағындың ба? (Бір қолымен құшақтап). Ой, жаным. (Бетінен сүйеді).

Е

Қанапия: Әлде сен де сағындың ба? (Бір қолымен құшақтап). Ой, жаным. (Бетінен сүйеді.)

47-сұрақ

Тыныс белгілері дұрыс қойылған сөйлем

A

Олардың да басымы бұл күнде архаизмдер тобына кеткендер: адырна, қылшан, тобыршық, жебе, т.б.

В

Бұлар тегі ХҮ ғасырдан бұрын көркем поэзия тіліне, кейбірі халықтың сөйлеу тіліне де еніп, қалыптасқан, белгілі бір мағынада тұрақталған элементтер екендігін айтуға болады.

С

Күллі адам баласын қор қылатын үш нәрсе бар: бірі – надандық, екіншісі – еріншектік, үшіншісі – зұлымдық.

D

Әсіресе, ХІХ ғасырдың өн бойында қолжазба дәптерлер болып келгенін сол мұралардың тілі бір дәлелдесе, осы тұста орыс зерттеушілері айтқан (жазған) сөздері екі дәлелдейді.

Е

Дегенмен, бұл кезеңдегі қазақ тілінде бүгінгі нормадан өзгеше келетін азды-көпті грамматикалық тұлға-тәсілдердің болғаны сөзсіз.

48-сұрақ

Тыныс белгілері дұрыс қойылған сөйлем

A

Ал кейінгі дәуірлерде, ХІХ ғасырдың ІІ жартысында, айталық, Абай тілінде бұл тұлға аталған мағынаны білдірмей-ақ, жай хабарлау үшін де жұмсалатын болған.

В

Демек бұл көрсеткіш аталған қызметте бұрын қыпшақ тілдерінде актив жұмсалғаны байқалады.

С

Ол, көбінесе, тыңдарман назарын аударту мақсатын көздейді, дәлірек айтқанда, ауызша толғанатын, құлақпен тыңдалатын көркем сөзге қажет тәсіл.

D

Оларға ең алдымен көркем әдебиет, оның ішінде авторлы поэзия үлгілері жатады.

Е

Әрине үш-төрт ұрпақты қамтитын бір ғасырлық бұл ұзақ мерзімнің ішінде қазақ қауымынан шыққан сөз зергерлері бұдан әлдеқайда көп болғаны даусыз.

49-сұрақ

Тыныс белгілері дұрыс қойылған сөйлем

A

Тіпті, осы күнгі кітаптардың өзінде Жанкісі, Есет жырау, Қобылан жыраулардың аталып, бірді-екілі толғаулары ұсынылып жүргені мәлім.

В

Сондықтан, бір ғасырлық қыруар сөз дариясынан сүзіп алынған маржаны жоғарғы 5–6 ақын-жыраулардың есімдерімен шектеліп отыр.

С

Олар әрине тек сол ғасырдың өзінде пайда болғандар емес.

D

Сонымен қатар, өткен ғасырларға қарағанда, ХҮІІІ ғасырдағы қазақ поэзиясында екінші бір үлкен тақырып пайда болды, ол – әлеуметтік-қоғамдық жай-күйді суреттеудің күшеюі.

Е

Бұл, сірә, Бұқар творчествосының салмақтырақ түсетін бөлігі болар (немесе әлеуметтік мәні күштірек бұл дүниелер жақсырақ, ұқыптырақ, түгелдей сақталған болар).

50-сұрақ

Тыныс белгілері дұрыс қойылған сөйлем

A

Сонымен Бұқар көркемдегіш элементтерді қолданудан бастап, өлең-толғауларының құрылысына дейін өзінен бұрынғы поэзия дәстүрін жалғастырды.

В

Сөйтсе де ақындық – әдеби тілдің одан да әрі халықтық сипат ала түсуіне жол ашты деуге болады.

С

Сөйтіп, есімше тұлғалы сөзбен келетін күрделі эпитеттер – қазақ поэзиясында ежелден келе жатқан элементтердің бірі.

D

Мысалы: Бұқарда ару, бүлу, байтақ, қосын, дулыға сөздері бірер реттен-ақ қолданылған.

Е

Өйткені, қанша діндар болса да, сауаты жоқ, араб-парсы тілдерінен бейхабар автор бұл тілдердің сөздерін де молынан, еркін пайдалана алмаған болар еді.